| Mobile | RSS

آیین ها و مراسم ماه محرم در تهران

آذر ۱۵ام, ۱۳۹۰ | No Comments | Posted in فرهنگ و هنر

مراسم و آیین های ماه محرم تهران

در استانهای مختلف کشورمان هر سال شاهد برگزاری مراسم ویژه عزاداریهای ماه محرم هستیم که  برگزاری آنها حاکی از ارادت و علاقه مسلمانان به امام حسین(ع) و یاران وفادارش است؛ مردم شریف و ولایی استان تهران نیز مانند سایر مناطق و فرهنگهای مختلف کشور، دارای آداب و رسوم و سنن خاصی در برگزاری مراسم عزاداری و سوگواری امام حسین(ع) هستند.

محرم بزرگترین همایش سوگواری بشر

محرم به ‌عنوان بزرگترین همایش سوگواری بشری است که تمامی ایرانیان از هر قشر و گروه در آن نقش و حضور پررنگ دارند و این امر ریشه در دلدادگی مردم به سالار شهیدان(ع) دارد؛ مراسم سوگواری  در میان همه ادیان و مذاهب، کم و بیش  به چشم می خورد اما بدون اغراق، دهه اول محرم و مراسم سوگواری این ایام در جهان بی ‌نظیر است.

امروزه در ایران انواع مراسم مذهبی به مناسبت این ماه و واقعه تاسوعا و عاشور برگزار می ‌شود؛ گروهی در پای منبرها به ذکر مصیبت می پردازند؛ برخی  به مجالس تعزیه خوانی می ‌روند که در آن به روند تاریخی این حادثه و دلایل تاریخی آن اشاره می ‌شود؛ گروهی به سینه زنی و زنجیر زنی برای آقا ابا عبدالله الحسین(ع) می پردازند ودر برخی دیگر از مجالس نیز ترکیبی از این محورها و دیگر محورهای دینی به سوگواران عرضه می ‌شود.

سیاهپوش کردن معابر، کوچه ها، مساجد، تکایا و…، طشت گذارى، جوش زدن علم یعنى لنگرهایى که علم موقع حرکت به سوى کسى پیدا مى کند برای اداى نذورات مردم عزادار، تزئین اسبى به نشانه "ذوالجناح" اسب امام حسین(ع)، اداى نذر و سیاه پوشیدن درطول ماه محرم، برگزاری مراسم روز سوم(بنی اسدی) و چهلم(اربعین حسینى) شهادت امام حسین (ع) از دیگر مراسم  رایج ماه محرم در استان تهران است.

 

 

مهاجر پذیر بودن استان تهران آداب و رسوم مختلف اقوام در هیئت ها را به نمایش می گذارد

به طورکل مراسم  عزاداری محرم  در این استان یکی از باشکوهترین مراسم  سراسر ایران است، چراکه به دلیل خاصیت مهاجرپذیر بودن منطقه؛ تمام اقوام ایرانی در این استان ساکن هستند و می توان آداب و رسوم مختلف اقوام را در هیئتهای مخصوص آنها به خوبی مشاهده کرد.

از روز اول محرم که سوگواریهای مذهبی آغاز می شوند، با تشکیل دسته های عزاداری، هرروز بعد از نماز مغرب و عشاء در مسجدها و تکایا مراسم سینه زنی، زنجیر زنی و نوحه خوانی در سوگ یاران امام حسین(ع) برپاست.

هر شب بعد از نماز مغرب و عشاء، پیر و جوان، زن و مرد و حتی کودکان، دسته های طویل و منظمی را تشکیل می دهند که در این دسته ها عده ای از بزرگان و ریش سفیدان در ابتدای هیئت شروع به سینه زنی می کنند و سایر افراد با در دست داشتن سنج، طبل، سرنا و… هماهنگ با نوحه خوان هیئت، عزاداری می کنند؛ باقی افراد نیز با توجه به نوع هیئت، سینه زنی و یا زنجیرزنی می کنند که برخی از این هیئتها برای اعلام عزاداری خود، به مساجد، تکایا و حسینیه های همجوار می روند و شبهای بعد نیز میزبان هیئتهای دیگر خواهند بود.

عزاداری محرم در عاشورا و تاسوعا به اوج می رسد

این مراسم طی ۱۰ شب متوالی صورت می گیرد و در شب و روز تاسوعا و  شب و ظهر عاشورا به اوج خود می رسد؛ شبیه خوانى یا تعزیه و شمع سوزى در مساجد، در بعد از ظهر روز تاسوعا  و عاشورا از عرفانی ترین و زیباترین مراسم سوگواری ایام محرم در این خطه از ایران زمین است.

اطعام دهی در ماه محرم

ایام محرم، روزهای خیرات و روا شدن حاجات است و به همین سبب از قدیم، در این روزها هر کسی به وسع خود در اطعام عزاداران می ‌کوشد؛ حتی کسانی که توانایی اطعام ندارند، با ریختن مشتی برنج در پلوی نذری یا تکه گوشتی در خورشت، در نذر شریک می‌ شوند.

با اعتقاد به اینکه این شبها، بهترین زمان طلب آمرزش برای رفتگان است، خرما، حلوا، شکر پنیر، آش و سمنو نیز به نذورات اضافه می ‌شود؛ نذری پختن سنت همیشگی ماه محرم است.

در ماه محرم، غذاهای مختلفی تحت عنوان نذری از ابتدای محرم تا آخر محرم و حتی گاه در ماه صفر، از سوی مؤمنان توزیع می شود؛ اطعام‌ در این مناسک، انواع مختلفی دارد و از نوشیدنیهای ساده تا وعده‌های غذایی کامل را شامل می ‌شود.

تمامی مواد غذایی مرتبط با فرهنگ محرم، رایگان است و اغلب رویکرد توزیعی دارد؛ به این معنا که اغلب از سوی مؤمنان تهیه می ‌شود و به عنوان عملی خداپسندانه در میان سوگواران، توزیع می‌ شود و جالب اینجاست که مؤمنان برای این مواد غذایی، ارزشی قدسی قائلند و به عنوان تبرک به آنها می ‌نگرند.

نوشیدنی هایی که در ماه محرم در بین عزاداران توزیع می کنند، بسته به فصل سرما یا گرما متفاوت است؛ خاک شیر، شربت، چای، شیر، آب پرتقال و… از جمله نوشیدنی هایی است که توزیع می شود؛ گاهی افراد برای عزاداران انواع حلوا، خرما، کیک، شیرینی و… را توزیع می کنند.

در برخی از ایام که در ظهر و شب عاشورا و تاسوعای حسینی به اوج می رسد، آش رشته، شله زرد، شیربرنج و وعده های غذایی کامل مانند آبگوشت، زرشک پلو با مرغ، چلو با خورشت قیمه، چلوکباب کوبیده، چلو با خورشت فسنجان و کوکو برای اطعام دهی عزاداران توزیع می کنند.

تعزیه خوانی در دهه اول محرم

تعزیه یا شبیه‌ خوانى در اصل، نمایشى بر پایه قصه ‌ها و روایات مربوط به زندگى و مصائب خاندان پیامبر اسلام و به خصوص وقایع ماه محرم سال ۶۱ هجرى در کربلا براى امام حسین (ع) و خاندانش است.

ابتدا دسته‌هایى وجود داشتند که از برابر تماشاچیان مى‌ گذشتند و با سینه زدن، زنجیر زدن و کوبیدن سنج و نظایر آن و حمل نشانه‌ ها و علمها و نیز هم‌آوازى و همسرایى در خواندن نوحه، ماجراى کربلا را به مردم یادآورى مى‌ کردند؛ در مرحله بعد، آوازها کمتر شد و نشانه‌ها بیشتر و یکى دو واقعه‌خوان، ماجراى کربلا را نقل مى‌ کردند و سنج و طبل و نوحه، آنها را همراهى مى ‌کرد؛ چندى بعد، تعدادى از نقالان، چند شبیه با لباسهاى نزدیک به واقعیت، شبیه‌ سازى مصائب خود را شرح مى ‌دادند.

با گذشت زمان، تعزیه خوانی به شکلی شد که شبیه ‌ها با هم گفت و شنود مى‌ کردند،  بعد بازیگران پدید آمدند؛ در آخرین نیم قرن دوره صفویه، تعزیه تحول نهائى خود را طى کرده و به شکلى که مى ‌شناسیم در آمد.

به دلیل حفظ حرمت، فقط مردان در این دسته ‌ها حضور مى یابند و نقش زنان را جوانان کم سن و سال بازى مى‌ کنند و در مراسم تعزیه، گروهی با لباسهای مخصوص به زبان نمایش، واقعه کربلا را روایت می کنند.

شمع گردانی از آیینهای دیرینه شام غریبان امام حسین(ع)

شام غریبان، مراسمی در غروب دلگیر و حزن آلود عاشوراست؛ گروهی با روشن کردن شمع در کوچه و خیابان حرکت کرده و نوحه می خوانند.

در این مراسم که نوحه خوانی مخصوص به خود را دارد، افراد برای شهادت امام حسین(ع) و یاران با وفایش و همچنین اسرای واقعه کربلا، می گریند وعزاداری می کنند.

در حال حاضر در سراسر استان تهران شور فرا رسیدن ایام محرم و صفر به وضوح قابل مشاهده است؛ در هر شهرستان و یا محله ای، جوانان هنوز در حال برپایی چادرها و تکایای عزاداری هستند و پرچمهای سیاهی که مزین به نام امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع)  است در ورودیهای شهرها

مشاهده می شوند.

از دیگر نشانه های این شور شوق، برنامه ریزی برای دهه اول ماه محرم توسط هیئت ها و ادارات و همچنین نصب بنرهای اطلاع رسانی زمان بندی برنامه هاست.

علاوه بر مساجد محلات؛ زیارت گاه ها در قالب امامزاده ها ، قبرستان ها و مزار شهدا نیز از جمله مکان های برگزاری مراسم ماه محرم هستند که دسته های عزادار طی روز های تاسوعا ، عاشورا و سومین روز شهادت حضرت امام حسین (ع) در این مکان ها به برگزاری مراسم عزاداری و زنجیرزنی می پردازند. عزاداران علاوه بر این که در مساجد محل عزاداری می کنند بخشی از این فرهنگ کربلایی را با حضور در اماکن پاکان ( زیارتگاه ها و مزار اموات و شهدا ) اجرا می کنند .

 

زنجیر زنی و سینه زنی

یکی از مؤلفه های محرم زنجیر زنی است . عموماً زنجیر در میان عزاداران به شیوه یک دست برشانه ها نواخته می شود و عزاداران پشت سر یا در جلوی صف قرار می گیرند و سینه زنی می کنند.

اجرای عزاداری به شیوه سینه زنی اغلب با توجه به حال و ریتم آهنگ نوحه ها و یا خستگی عزاداران پس از زنجیر زدن و بعد از روضه خوانی بستگی دارد . نوحه های سینه زنی معمولاً وزن و ضرب آهنگ خاصی دارند که ممکن است اشخاص گاهی با یک ضرب و گاهی هم "سه ضرب " بر سینه خود بزنند .

معمولاً مراسم دهه اول محرم به برگزاری مجالس عزاداری و روضه خوانی و سخنرانی اختصاص می یابد که در شب های اول ماه محرم برگزار می شود . اکثر این مجالس عزاداری ، در مساجد و در قالب دسته های زنجیر زنی شکل گرفته و نوحه خوان ها با خواندن نوحه های مربوط به هر روز از ماه محرم در سوگ سالار شهیدان و اهل بیت می نشینند. گاهی دسته های عزاداری شبانه در کوچه های محلات ، حرکت کرده و به عزاداری می پردازند. دسته های زنجیر زنی شهر به عنوان یکی از کانون های بزرگ عزاداری هم طی دهه اول ماه محرم معمولاً از روزهای اول و دوم به راه می افتند . این دسته ها مجموعه ای از مردان ، جوانان و کودکانی هستند که معمولا" در دو ردیف یا دسته عزاداری سازمان می یابند که برای نشانه عزادار بودن پیراهن سیاه معمولی بر تن می کنند .

مراسم روز تاسوعا

عزاداری در سطح استان طی روز نهم ماه محرم ( تاسوعا ) از اوایل صبح و بعد از بر آمدن آفتاب شروع می شود ، ابتدا برای لحظاتی در مساجد و پس از آن اوایل صبح در خیابان ها و کوچه های شهر انجام می پذیرد . و نوحه های این روز به ذکرهای مربوط به جانبازی ها و فداکاری های حضرت ابوالفضل عباس اختصاص دارد .

دسته های عزاداری زنجیرزنی پس از آرایش و تشکیل دسته ها و قبل از حرکت با نواختن طبل بزرگ زمان شروع و جمع شدن عزاداران را اعلام می کنند.  خانواده ها و افرادی که طی این ایام نذر و حاجتشان قبول شده باشد ، صبح روز تاسوعا برای دسته های زنجیر زنی صبحانه می دهند ، که اغلب شامل نان و پنیر یا کره و عسل است . برخی از خانواده ها ممکن است گوسفندی را پیش پای عزاداران قربانی کند و یا برای ادای نذر و نذورات خود مانند غذای آماده ، به خیابان ها و کوچه های محلات دیگر بروند و آن ها را در بین عزادارن احسان کنند.

روز دهم – عاشورای حسینی

عاشورا روزی است که فرزند پیامبر حضرت " اباعبدالله الحسین (ع) " ، به دست ناسپاسان و طمع کاران به مال و منال دنیا ، به شهادت می رسد .

مراسم روز عاشورا در بین مردم شهری و روستایی از اهمیت و کرامت زیادی برخوردار بوده ، فلذا از اولین ساعات صبح این روز عزاداران خود را برای برپایی مراسم عزاداری آماده می کنند . تمام مغازه های بازار و شهر تعطیل می شود و کسبه و تجار از فعالیت های روزانه خود دست می کشند ، چرا که اغلب ایشان پرداختن به کار و فعالیت در این روز را بدیمن و نامیمون می دانند

از مهم ترین مراسم عزاداری در بین مردم شهر ها و روستاهای بررسی شده ، زنجیر زنی است که مانند ایام قبل ، از مساجد محلات ، کوچه و خیابان های اطراف شروع می شود . ابتدا صبح دسته های زنجیر زنی در مساجد محلات و مناطق مختلف ، اعم از شهر یا روستاها حاضر شده و با زنجیرزنی و ندای آرام آرام حسین وای ، حسین وای ، مراسم عزاداری خود را شروع می کنند . در شهرها هر دسته ، در واقع نماینده یکی از مساجد یا محله ای از محلات شهر بوده و در روستاها هم ، اغلب به لحاظ تعداد اندک جمعیت یک دسته تشکیل می شود .

بزرگی و نظم و ترتیب دسته های زنجیر زنی و سینه زنی از مهم ترین موارد قابل رقابت بین دسته های عزاداری در مهمانی ها و دعوت ها تلقی می شود . در این روز افراد متمول و سرشناس یا کسانی که نذری داشته باشند دسته های زنجیر زنی را برای صرف نهار و شام در روز عاشورا دعوت می کنند ؛ در باور ها و اعتقادات مردم هدف از این گونه پذیرایی ها و احسان ها ، علاوه بر قبول نذورات و کسب اجر و ثواب اخروی ، افزایش روزی و نیل به برکت و عافیت از بلاهای مختلف در طول زندگی و حیات فردی است ، چرا که در بین مردم اعتقاد بر این است که ، هرکس از این غذاها در روز عاشورا صرف کند ، تن او به عشق امام در طول سال از امراض و بیماری ها مصون خواهد ماند . اصولاً نذر و نیازها و خیراتی مانند : قربانی کردن حیواناتی از قبیل گوسفند و گاو به درگاه معبود خویش ؛ روشن کردن شمع ، بر دوش کشیدن علم ، اهدا مبالغی پول یا خوراک و نوشیدنی ها و … از گذشته های دور در ایام محرم در میان فرهنگ مردم معمول بوده است .

از جمله مراسم ظهر روز عاشورا ، تعزیه خوانی و شبیه خوانی است که نمایش گونه ای ، از واقعه کربلا است . یکی از کانون های مهم این مراسم در شهر تهران خیابان هاشمی و سلسبیل و خیابان های اطرافش است که مردم محله و سایر دوستداران اهل بیت شاهد برگزاری شبیه خوانی اباعبداله الحسین هستند . روز عاشورا روز تجلی میثاق مردم با امام حسین(ع) و قیام خونین وی بوده و مردم عادی به طرق مختلف از جمله : نذر و قربانی ، احسان چایی ، شربت و آش ، شله زرد در خدمت عزاداران حسینی هستند .

نمونه ای از نوحه های قدیمی روز عاشورا

دید کاندر حرم خسرو خوبان شده بس ناله و افغان و پر از شیون طفلان همه شان سینه زنان نوحه کنان موى پریشان دل بریان سوى عباس شتابان که عموجان چه شود جرعه آبى برسانى به لب سوختگان کز عطش آتش بگرفته گلوى ما.

(شه با وفا ابوالفضل، صاحب لوا ابوالفضل، معدن سخا ابوالفضل، نور هل اتى ابوالفضل)

پس بیا ویخت به دوش دگر خویش یکى مشک چو مشکى که بدى خشکتر از لعل لب ماه مدینه، گل گلزار سکینه به فغان گفت که یا بنت اخا ناله مکن، ضجه مزن زان که عموى تو نمرده روح الحال کنم بهر تو من آب مهیا

(شه با وفا ابوالفضل، صاحب لوا ابوالفضل، معدن سخا ابوالفضل، نور هل اتى ابوالفضل).

شام غریبان

مراسم شام غریبان ، از جمله مراسم حزن انگیز و اندوه باری است که در مساجد شهر و کوچه و برزن برگزار می شود . دسته های زنجیر زنی پس از برگزاری مراسم عزاداری در کوچه ها ، وارد مسجد شده و به زنجیر زنی می پردازند . روضه خوانی توسط مداحان و ذکر مصیبت های حضرت اباعبدالله از ویژگی های این مراسم بوده و برای این منظور و طبق سنت های گذشته پس از اندکی زنجیر زنی در مساجد چراغ ها را خاموش کرده و شمع در سینی روشن می کنند و گرد افراد می گردانند.

 

اهل قبیله ( سوم امام )

شرح مصائب امام حسین و شهادت او و یارانش در دشت کربلا شاید یکی از حزن انگیز ترین مصائب وقایع تاریخ شیعه در جهان اسلام باشد . حسین و به روایتی هفتاد دو تن از یارانش به شهادت رسیده اند و اکنون جنازه هایشان بر روی خاک افتاده است . سرهای بی تن در هر گوشه و کنار به آرامی آرمیده اند و اکنون دستی می خواهد که آن ها را به خاک سپارد .

امام سجاد (ع) برای دفن جنازه ها پیش می آید ، او تنها کسی است که می تواند جنازه های بی سر را شناسایی کند . مردان و زنان قبیله بنی اسد ، به ایشان می پیوندند و به این ترتیب جنازه ها با یاری مردان و شناسایی شهدا توسط امام سجاد ، دفن می شوند . در روز سوم امام مردم شهرها و روستاهای استان نیز با چنین اندیشه ای بر سر مزار و اموات خود حاضر شده و به سینه زنی و زنجیر زنی می پردازند .

 

اربعین حسینی ( چهلم )

از مواردی که اهل بیت (ع) در آن جا به عزاداری چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) پرداختند ، سرزمین کربلا بود . آن گاه که اهل بیت و خاندان امام حسین (ع) از شام به سوی مدینه روانه می شدند ، برای زیارت قبور عزیزان از دست رفته خود راه رو به سوی کربلا نهادند و هنگامی که به آن سرزمین رسیدند ، با جابر بن عبداله انصاری ، صحابی بزرگوار پیامبر (ص) و تعدادی از بنی هاشم که برای زیارت قبر امام حسین به آن جا آمده بودند ، مواجه شدند . اهل بیت (ع) چند روز در آن جا برای آن حضرت و سایر شهیدان کربلا به سوگواری و نوحه سرایی پرداختند و زنان آن منطقه نیز با شنیدن صدای گریه و ناله اهل بیت (ع) به سوی آنان شتافتند و با آنها هم نوا شدند . از این رو برگزار مراسم عزاداری و نوحه خوانی در اربعین حسینی ( چهلم ) بین مردم عزیز و گرامی داشته می شود . به همین لحاظ از صبح زود دسته های عزاداری با تشکیل صفوف زنجیر زنی و نظم و آرایش کامل در خیابان های شهر و کوچه های روستاها ، به راه می افتند و نوحه هایی را در سوگ امام و اربعین حسینی سر می دهند . تلاش همه هیئت ها و دسته های شهری و روستایی بر این است که در طی این روز حرکت دسته های عزاداری برای زیارت اموات ، به سوی قبور و مزار شهدا و امام زاده های نزدیک اطراف شهر معطوف شود .
 

Leave a Reply 7337 views, 1 so far today |

Leave a Reply

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

1R8A94601R8A94661R8A93781R8A9319Ryan's Pub, St Julian, December 25, 2016Gorgeous Gorgs, Sliema, December 24, 2016The 11:40 Rogue One Show on Eden in St Julian, December 28, 2016Ariëlla 006Lu #XAriëlla 005