| Mobile | RSS

دایره المعارف دایناسورها

آذر ۱۲ام, ۱۳۹۰ | No Comments | Posted in جانورشناسی

دایناسورها

 

دایناسورها، (به انگلیسی: dinosaur) گروهی از خزندگان مهره‌داری بودند که برای بیش از ۱۶۰ میلیون سال حاکم اکوسیستم‌های زمین بودند. قبل از دورهٔ تریاس (حدود ۲۳۰ میلیون سال پیش) تا آخر دورهٔ کرتاسه (حدود ۶۵ میلیون سال پیش) بیش‌تر آن‌ها در رویداد انقراض دوران سوم کرتاسه منقرض شدند.

اکتشافاتی از آرکئوپتریکس در ۱۸۶۱ نشان دهنده یک رابطه بین دایناسورها و پرندگان است. صرف نظر از حضور اثرهای فسیل شده، آرکئوپتریکس خیلی مانند کامپسوناتوس (دایناسور درنده کوچک) است.

تحقیقاتی که حدود سال ۱۹۷۰ انجام شد نشان می‌دهد دایناسور ددپایان به احتمال زیاد اجداد پرندگان هستند؛ در واقع، بسیاری از دیرین‌شناسان پرندگان را مانند دایناسورهای بازمانده درنظر می‌گیرند و اعتقاد دارند دایناسورها و پرندگان باید با هم زیر یک ردهٔ زیست‌شناسی قرار داده شوند. امروزه ۱۰۰۰۰ گونه از پرندگان به این گروه تعلق دارند.

 

حدوداً نیمهٔ نخست قرن ۲۰ دانشمندان دایناسورها را جانورانی تنبل، خنگ و خون‌سرد در نظر می‌گرفتند. با این وجود تحقیقات گسترده‌ای در سال ۱۹۷۰ انجام شد این نظریه را پشتیبانی می‌کند که آنها حیواناتی با دگرگونی‌های بدنی زیاد بودند و اغلب خود را با واکنش‌های متقابل اجتماعی تطابق می‌دادند. مدرکی از پرندگانی مربوط به دسته ددپا شدیداً این تغییر نظریه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

از زمانی که اولین فسیل‌های دایناسور در قرن نوزدهم شناخته شدند اسکلت آن‌ها زیبنده موزه‌ها در سراسر دنیا شده‌اند و دایناسورها یک بخش از فرهنگ جهانی شده‌اند و میان بچه‌ها و بزرگسال‌ها باقی خواهند ماند. آنها در پرفروش ترین کتاب‌ها و فیلم‌ها (مثلاً پارک ژوراسیک)، چهره بوده‌اند و اکتشافات جدید از رسانه‌ها پوشش داده می‌شوند.

بعضی اوقات به طور غیررسمی هرگونه خزندهٔ ما قبل تاریخ نظیر دیمترودون، پتروسور بالدار و ایکتیوسور آبزی، پلسیوسارو و موساسور را به دایناسور باز خوانند در حالی که در معنای دقیق کلمه هیچیک از موجودات نامبرده دایناسور نیستند.

میلیونها سال قبل، مدتها پیش از آن که بشری روی زمین باشد، دایناسورها وجود داشتند. دایناسورها، یکی از انواع خزندگان ماقبل تاریخ هستند که در دوران مزوزوییک، عصر خزندگان، می زیستند. دایناسورها جزء خزندگان بوده و اکثر آنها، از طریق تخم گذاری تولید مثل می کرده اند. هیچیک از دایناسورها پرواز نمی کرده اند و هیچکدام از آنها در آب زندگی نمی کرده اند. بزرگترین دایناسورها، بیش از ۱۰۰فوت(۳۰متر) طول و بیش از ‌50 فوت(۱۵ متر) ارتفاع داشته اند (مانند آرژنتینوزاروس، سیزموزاروس، الترازاروس، براکیوزاروس و سوپرزاروس). کوچکترین دایناسور، کومپوزوگناتوس (Compsognathus )،‌ به اندازه یک جوجه بوده است. اندازه اکثر دایناسورها، .بین این دو حد بوده است.

ساروپودهای(sauropodomorpha) گیاه خوار، بزرگترین موجوداتی هستند که تاکنون روی زمین می زیسته اند اما نهنگهای آبی،‌ از همه انواع دایناسورها، سنگینتر هستند! تصور اینکه دایناسورها چه صدایی داشته اند، رفتار و حرکات آنها چگونه بوده است، چگونه جفتگیری می کرده اند، چه رنگی بوده ان، و یا حتی تعیین اینکه فسیل آنها نر است یا ماده، بسیار مشکل می باشد.

هیچ کس نمی داند که دایناسورها چه رنگی بوده اند یا نقش و نگار بدن آنها چگونه بوده است.

در زمانهای مختلف، انواع مختلفی ازدایناسورها زندگی می کرده اند:

بعضی از آنها روی دو پا راه می رفته اند (این دایناسورها، دوپا بودند)، بعضی روی چهار پا راه می رفتند(این دایناسورها، چهارپا بودند). بعضی از آنها هم می توانستند روی دو پا راه بروند و هم روی چهار پا.

در زنجیره تکامل مخلوقات، پرندگان از تروپودها (درومائوزاریدها) به وجود آمده اند، سینوزاروپتریکس نخستین دایناسور پرنده مانند است.

بعضی از دایناسورها بسیار سریع حرکت می کردند(مانند ولوسیراپاتور_ Velociraptor)، بعضی از آنها بسیار کند و سنگین حرکت می کردند(مانند آنکیلوساروس_ Ankylosaurus).

بعضی از دایناسورها،‌ زره داشتند،‌ بعضی شاخدار بودند بعضی هم یال، میخ یا زوائد دیگری داشتند. پوست بعضی از دایناسورها، بسیار ضخیم و ناهموار بود در حالیکه بعضی دیگر از دایناسورها، پرهای اولیه ای داشتند.اکثر دایناسورها، گیاهخوار بودند(که گیاهخوار نامیده می شوند). مثلا تریسراتوپس، دایناسوری گیاهخوار بود.بعضی از دایناسورها، گوشتخوار بودند(که گوشتخوار نامیده می شوند).مثلا تی رکس(T_rex) ، دایناسوری گوشتخوار بود.دایناسورها، در طی دوران مزوزوییک، حدود ۱۶۵ میلیون سال بر زمین حکمفرمایی کردند، اما ۶۵ میلیون سال قبل، به طور مرموزی منقرض شدند. دیرینه شناسان، با مطالعه بقایای فسیلی آنها، درباره دنیای ماقبل تاریخ به یافته های حیرت انگیزی رسیده اند.هنگامی که دایناسورها می زیستند، قاره های زمین همه درکنارهم به صورت یک ابرقاره بزرگ بودند که پانگه آ ، نامیده می شود. به علاوه هوای زمین هم بسیار گرمتر از حال حاضر بود. دایناسورها، حدود ۶۵ میلیون سال قبل، در انتهای دوره کرتاسه، که فعالیتهای آتشفشانی و زمین ساختی متعددی رخ داد، منقرض شدند. در مورد انقراض دایناسورها، نظریات مختلفی وجود دارد. اکثر دانشمندان این نظریه را قبول دارند که برخورد یک شهابسنگ آسمانی، باعث تغییرات شدید آب و هوایی شده است و دایناسورها نتوانسته اند خود را با شرایط جدید وفق دهند . دایناسورها، ۶۵ میلیون سال قبل، به علت تغییرات شدید زیست محیطی، که ناشی از برخورد یک شهابسنگ به زمین بود، ‌منقرض شدند.

احتمالا پرندگان امروزی، باقیمانده دایناسورها هستند. تمام چیزی که از دایناسورها باقی مانده فسیلهای آنهاست و احتمالا پرندگان. فسیلهای دایناسورها، در همه جای دنیا وجود دارند، حتی ممکن است یکی از فسیلهای آنها در نزدیکی جایی باشد که شما زندگی می کنید! بعضی از دایناسورها، بسیار شبیه پرندگان امروزی بودند و ممکن است دایناسورها اجداد پرندگان امروزی باشند.

اگرچه فسیلهای دایناسورها،‌حداقل از سال ۱۸۱۸ کشف و مورد بررسی قرار گرفته اند، اما نام دایناسور (دینوس به معنی وحشتناک و ساروس به معنی سوسمار است)، در سال ۱۸۴۲، توسط کالبدشناس انگلیسی سر ریچارد اوون،‌ به این موجودات داده شد. در آن زمان تنها سه نوع دایناسور مگالوزاروس، ایگوانودون و هیلائوزاروس شناسایی شده بود که دایناسورهای بسیار بزرگی بودند.

قدیمیترین دایناسور شناسایی شده، اوراپتور است که دایناسوری گوشتخوار بوده و ۲۲۸ میلیون سال قبل می زیسته است. تا کنون، حدود ۵۰۰ جنس و تعداد خیلی بیشتری گونه از دایناسور شناسایی شده است. تقریبا چند ماه یکبار(گاهی اوقات چند هفته یک بار) فسیل جدیدی از زیر خاک بیرون می آید.

 

– بهره هوشی برخی از دایناسورها :

بهره هوشی در دایناسورها

خصوصیات دایناسورها

خزندگان کوچک اولیه بدن و دم دراز و ۴ اندام کوتاه و ۵ انگشت داشتند. به جز شکل عمومی ویژگیهای کلی دیگر عبارتند از:

» افزایش اندازه به نسبتهای بسیار بزرگ در برونتوزورها.

» بوجود آمدن جوشن و سلاح دفاعی از جمله صفات پوستی و شاخها و یا خارهای سر در بعضی دینوزرها.

» ساختمان سبک به منظور دویدن تند با ۴ یا ۲ پا در سایر دینوزرها.

» سازش با پرواز بوسیله افزودن شدن درازای اندام پیشین و دم و تکامل پرده‌های پرشی پوست در پتروداکتیلها.

» سازش شدید پوست با زندگی آبی به کمک پاهای بالشتک مانند و بدن دوکی شکل در ایکتیوزرها.

 دلیل از بین رفتن دایناسورها

درباره اینکه خزندگان قدیم از دید زمین شناسی چگونه ناگهان ناپدید شدند گفته‌های فراوانی وجود دارد. بر طبق یک نظریه ابتدایی‌ترین پستانداران تخمهای خزندگان بزرگ را خورده‌اند و به موجب نظریه دیگر که پذیرفتنی‌تر است. تغییرات آب و هوا مانند کم شدن دما و رطوبت متغیر در خزندگان و مسکنشان تاثیر مخالف گذارده است. در نتیجه از بین رفتن خزندگان در اواخر دوره مزوزوئیک برای پستانداران موقعیت مناسبی بوجود آمده در آن موقع اندازه پستانداران کوچک بوده و در دوره سوم شروع به تکامل شگفت آوری نموده‌اند.

 

دایناسورهای گیاهخوار  herbivores Dinosaur))

دایناسورهای گیاه خوار از جمله بزرگترین حیواناتی بودند که تا کنون بر روی زمین زندگی کرده اند و برای حفاظت از خود در مقابل حیوانات شکاری به جثه بزرگ خود و بدن مسلح خود متکی بودند. آنها بیشتر اوقات روز را به چریدن بر روی گیاهان می‌گذراندند. براکیوزاروس عظیم‌الجثه ۲۵ متر طول و ۷۶ تن وزن داشت . گردن بلندش او رادر رسیدن به رستنی‌هایی که برای دیگر دایناسورها بالا بودند یاری می‌کرد.

 

دایناسورهای گوشتخوار ( carnivores Dinosaur )

این دایناسورها بر روی دو پای عقبی خود حرکت می‌کردند. برخی نظیر تری نازا روس بدنی سنگین و پاهای قدرتمندی داشتند. آنها از چنگالها و دندانهای تیز برای کشتن دایناسورهای گیاه خوار استفاده می‌کردند. بعضی دایناسورها نظیر دینونی چوس کوچکتر ، سبکتر و سریعتر بودند. آنها دایناسورهای گیاه خوار ، پستانداران و حشرات را می‌خوردند. این شکارچیان چابک برای غلبه بر شکارخود به صورت گروهی شکار می‌کردند . دینونی چوس دارای پنجه‌ها و چنگالهای بهم پیچیده‌ای بود که طی شکار برای دریدن طعمه به سمت جلو به حرکت در می‌آمد.

 

 

طبقه بندی دایناسورها(Dinosaurs Classification )

دیرین شناسان دایناسور ها را برا اساس ویژگی های شاخص  آنها نام گذاری می کنند ، این نامگذاری به زبان لاتین و یا یونان قدیم می باشد.

برای مثال : جنس  Compsognathus به معنای آرواره زیبا "pretty jaw" و جنس Triceratops به معنای  سه شاخ بر سر "three-horned head"  می باشد.

گاهی نیز دایناسور ها بر اساس محل پیدایش خود (مانند جنس Albertosaurus که در Alberta کشور کانادا یافته شده است ) و یا به افتخار نام یابنده سنگواره ( مانند جنس Lambeosaurus  که توسط Lawrence Lambe  نامیده شده ) نامیده می شوند .موقعیت دایناسورها در سلسله جانوران را در ادامه مطلب به تفضیل بخوانید :

 

» سلسله (Kingdom ) : جانوران

» راسته (Phylum) : مهره داران

» رده (Class) : آرکوزاریا (Archosauria)_ دیاپسید های(diapsids) با دندانهای سرپیچی و غیره

» زیر رده (Subclass) : Ornithodira _ شامل دایناسورها و پتروزروس ها pterosaurs))

» ابر راسته (Superorder) : دایناسورها

» راسته (Order) : الف) ساریچیا ( Saurischia ) ب) اُرنیتوچیا ( Ornithischia) بر مبنای ساختار کفل(hip)

 

نمودار زیر موقعیت دایناسورها را در طبقه بندی خزندگان (A cladogram of reptilian ) نشان می دهد :

 

در ادامه به تشریح کامل ویژگی های این دو راسته بزرگ دایناسورها می پردازم :

 

الف ) دایناسورهای راسته ساریچیا (SAURISCHIANS )

این دایناسور ها اجداد پرندگان هستند و ساختار کفل آنها شبیه به مارمولک های امروزی است. کاسه سر بزرگ و فضای بین کاسه چشم و مجرای بینی نسبت به راسته ornithischians وسیعتر است  .دایناسورهای این گروه به دو زیر راسته sauropodomorpha ، چهار پایان گیاه خوار و  theropods ها ، گوشتخواران دوپا تفکیک می شوند. قدیمی ترین دایناسورها (Eoraptor ,Herrerasaurus)  از گروه  Saurischians می باشند که در دروه تریاس میانی تا پسین در حدود ۲۳۰ میلیون سال پیش می زیسته اند.Saurischian  ها  به دو دسته بزرگ تفکیک می شوند :

دایناسورهای راسته ساریچیا

۱) SAUROPODOMORPHA

ویژگی ها :

گیاه خوار ، سر کوچک ، دندانهای قاشقی یا مدادی شکل ، اغلب روی پهار پا حرکت می کرده اند.بزرگترین جانوران روی زمین را تشکیل می داده اند.

SAUROPODOMORPHA

۲) THEROPODS

ویژگی ها :

چابک و سریع ، اجداد پرندگان کنونی ، گوشتخوار  ، عضلات آرواره ای بسیار قوی ، دستان پنجه ای شکل ، چشمانی بزرگ با دیدی فوق العاده ، پا های بسیار قوی و نیرومند

تروپودها

 

در جدول زیر تقسیم بندی کامل دایناسور های راسته SAURISCHIANS را می بینید :

SUBORDER

INFRA-ORDER

DINOSAUR FAMILY

TIME RANGE

SIZE RANGE

THEROPODS

 

 

درندگان دوپا

 

 

Herrerasauria

Saltopodidae(leaping feet)

ژوراسیک پسین

۰٫۷-۱ m

Staurikosaurids (Southern Cross lizards)

ژوراسیک پسین

۲-۳ m

Herrerasaurids(Herrera lizards)

ژوراسیک پیشین تا ژوراسیک پسین

۲-۳ m

Ceratosauria

Coelophysids(hollow form)

ژوراسیک

۰٫۶-۳ m

Ceratosaurids(horned lizards)

کرتاسه

۳٫۵-۶ m

Podokesaurids(swift-footed lizards)

ژوراسیک

۱-۳ m

Abelisaurids(Abel's lizard)

کرتاسه

۱۱ m به بالا

Noasaurids(lizards from NW Argentina)

کرتاسه

۲٫۴ m

Segisauridae(Segi Canyon Arizona lizards)

تریاس پسین تا ژوراسیک پیشین

۶ m

Coelurosauria

Coelurids (hollow tails)

ژوراسیک پسین تا کرتاسه پیشین

۱٫۲-۲٫۴ m

Dryptosaurids(wounding lizards)

کرتاسه  پیشین

۶ m

Compsognathids(pretty jaw)

ژوراسیک پسین تا کرتاسه پیشین

۰٫۶-۰٫۹ m

Oviraptors (egg thieves)

کرتاسه پیشین

۱٫۸ m

Caenagnathids (recent jawless)

ژوراسیک و کرتاسه

۲ m

Avimimids (bird mimics)

کرتاسه پسین

۱٫۵ m

Ornithomimids (bird mimics)

ژوراسیک و کرتاسه

۳٫۵-۶ m

Garudimimids (Garuda mimics)

کرتاسه میانی تا پسین

۳٫۵ m

Deinocherids (terrible hands)

کرتاسه پسین

۱۳٫۵ m  فسیل های یافته شده ناقص

Dromaeosaurids (running lizards)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پسین

۱٫۸-۴ m

Tro?dontids (wounding teeth)

کرتاسه پسین

۲ m

Tyrannosaurids (tyrant lizards)

کرتاسه پسین

۵-۱۲ m

Carnosauria

Allosaurids (different lizards)

ژوراسیک پسین

۱۰-۱۲٫۸ m

Carcharodontosaurids (horned lizards)

کرتاسه میانی تا پسین

۱۲ m

Spinosaurids (thorn lizards)

ژوراسیک و کرتاسه

۱۵ m

Baryonychids (heavy claws)

کرتاسه پیشین

۹ m

Megalosaurids (giant lizards)

ژوراسیک و کرتاسه

۷-۹ m

Segnosauria

Therizinosaurids (scythe lizards)

کرتاسه پسین

۱۰٫۷ m

Segnosaurids (slow lizards)

کرتاسه پسین

۵-۹ m

SAUROPODS

گیاه خوار ان چهار پا

Prosauropoda

Anchisaurids (near lizards)

تریاس میانی تا ژوراسیک پیشین

۲-۳ m

Plateosaurids (flat lizards)

تریاس پسین تا ژوراسیک پیشین

۱٫۵-۸ m

Melanorosaurids (black mountain lizard)

تریاس پسین تا ژوراسیک پیشین

۶-۱۲ m

Massospondylidae (black mountain lizard)

تریاس پسین تا ژوراسیک پیشین

۴ m

Sauropoda

Cetiosaurids (whale lizards)

ژوراسیک پسین و کرتاسه پسین

.

Camarasaurids (chambered lizards)

ژوراسیک پسین و کرتاسه پسین

۱۲-۱۸ m

Dicraeosaurids (two-forked lizards)

ژوراسیک پسین تا کرتاسه پیشین

۱۰-۲۰ m

Euhelopodids (good marsh feet)

کرتاسه  پسین

۱۰-۲۷ m

Titanosaurids (titanic lizards)

ژوراسیک پسین تا کرتاسه پسین

۹-۲۱ m

Diplodocids (double-beamed form)

ژوراسیک پسین تا کرتاسه پسین

۱۶٫۵-۲۷ m

Brachiosaurids (arm lizards)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پیشین

۱۰-۲۵ m

 

 

ب) دایناسورهای راسته اُرنیتوچیا (ORNITHISCHIAN DINOSAURS)

دایناسورهای Ornithischian کفل شبیه پرندگان امروزی داشته اند . لگن(pelvis) دایناسورهای Ornithischian پهن تر از از لگن دایناسورهای Saurischian می باشد.این مورد ممکن است به خاطر وضعیت همیشه ثابت بدن در حال حرکت باشد. دایناسور های Ornithischian  برعکس saurischian ها  کاسه سر کوچکتر و همچنین فضای کمتر بین کاسه چشم و مجرای بینی داشته اند. دایناسور های Ornithischian  گیاه خواروجمعیت بیشتری نسبت به دایناسور های Saurischian داشته اند. دانشمند ایتالیایی (Harry Seeley) دایناسورها را در سال ۱۸۸۷ به سه گروه بزرگ تقسیم بندی کرده است:

۱) Ornithopods : به معنی پا مرغی ها ، گیاه خوار و  هم برخی روی دو پا و برخی چهار پا راه می رفتند.هیچکدام زره نداشته اند و از دوره ژوراسیک پیشین تا دوره کرتاسه می زیسته اند.راسته های فرعی این راسته را عبارتند از :

 

Heterodontosaurids : دایناسور های کوچک اولیه مانند جنس های ANATOTITAN ،
CORYTHOSAURUS ، EDMONTOSAURUS ، LAMBEOSAURUS ، MAIASAURA، PARASAUROLOPHUS

 

Hypsilophodontids : دایناسورهای کوچک ، دونده های سریع و دندان های برنده و پوزه کوچک داشته اند. مانند جنس های : DRYOSAURUS و HYPSILOPHODON

 

Dryosaurids :  دایناسورهای کوچک و سریع و دم مستقیم و دراز ی داشته اند.

 

Thescelosaurids: دوندگان فوق سریع مانند جنس های : THESCELOSAURUS ، LESOTHOSAURUS ، XIAOSAURUS

 

Camptosaurids : دایناسورهای منقار داربا پا های پنچه مانند جنس: CAMPTOSAURUS

 

Iguanodontids : دایناسورهای منقار داربا پا های پنچه مانند با یک خار روی هر شست مانند جنس های : IGUANODON ، OURANOSAURUS

 

Hadrosaurids : دایناسورهای منقار دار اردک مانند

 

Lambeosaurids : دایناسورهای منقار دار اردک مانند با تاجی بر روی سر

 

۲) Thyreophorans : به معنای سپرداران _ گیاه خوار و چهارپا با پوشش زره روی بدن و از دوره ژوراسیک پیشین تا دوره کرتاسه می زیسته اند. راسته های فرعی این راسته را عبارتند از :

 

Ankylosaurids : دایناسورهای زره دار مانند جنس های : ACANTHOPHOLIS ، ANKYLOSAURUS ، EUOPLOCEPHALUS، HYLAEOSAURUS، MINMI، SAUROPELTA

 

Stegosaurids: دایناسورهایی با زره های خاردار مانند جنس های : STEGOSAURUS ، KENTROSAURUS

 

۳) Marginocephalians : به معنای تاج داران _گیاه خوار شاخدار یا کاسه سر ضخیم ، که در دوره کرتاسه می زیسته اند: راسته های فرعی این راسته را عبارتند از :

 

Ceratopsians : دایناسورهای شاخ دار و منقار دار مانند جنس های : TRICERATOPS ، PROTOCERATOPS ، MONTANOCERATOPS، STYRACOSAURUS، MONOCLONIUS، NOTOCERATOPS

 

Pachycephalosaurs : سر گنبدی با کاسه سر بسیار بزرگ مانند جنس های : WANNANOSAURUS ، STEGOCERAS ، PACHYCEPHALOSAURUS

 

 

 

 

 

SUBORDER

INFRA-ORDER

DINOSAUR FAMILY

TIME RANGE

SIZE RANGE

ORNITH-
OPODS

 

 

گیاه خوار

Fabrosauria, Lesotho
sauria

Fabrosaurids (Fabre's lizards)

تریاس پسین تا ژوراسیک پیشین

۱ m

Heterodontosaurids (different-teeth lizards)

تریاس پسین تا ژوراسیک پسین

۱٫۲ m

Ornithopoda

Hypsilophodontids

(high-ridged teeth)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پسین

۰٫۹-۲٫۴ m

Dryosaurids (oak lizards)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پیشین

۲٫۷-۶٫۵ m

Iguanodontids (iguana teeth)

کرتاسه

۴-۹ m

Camptosaurids (bent lizards)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پسین

۱٫۲-۷ m

Hadrosaurids

(big lizards)

کرتاسه پسین

۳٫۷-۱۵ m

Lambeosaurids (Lambe's lizard)

کرتاسه پسین

۴-۱۵ m

Thescelosaurids (wonderful lizards)

کرتاسه پسین

۳٫۴ m

MARGINO-
CEPHALIA

 

گیاه خوار

Pachycephalo-
sauria

Pachycephalosaurids (thick-headed lizards)

کرتاسه

۰٫۹-۴٫۶ m

Homalocephalids (even-headed forms)

کرتاسه پسین

۰٫۵-۳ m

Ceratopsia

Protoceratopsids (first horned faces)

کرتاسه پسین

۱-۳ m

Ceratopsidae (horned faces)

کرتاسه پسین

۱٫۸-۹ m

Psittacosaurids (parrot lizards)

کرتاسه پیشین

۲ m

THYREO-
PHORA
(ENOPLA-
SAURIA)

 

گیاه خواران چهار پای ، زره پوش

x

Scutellosaurids (small-shield lizard)

ژوراسیک پیشین تا ژوراسیک پسین

۰٫۶-۱٫۲ m

Scelidosaurids (limb lizards)

ژوراسیک پیشین

۴ m

Stegosauria

Huayangosaurids (Huayang lizards)

ژوراسیک  میانی

۴ m

Stegosaurinae (roof lizards)

کرتاسه پسین

۳-۹ m

Stegosauridae (roof lizards)

کرتاسه پیشین

۴ m

Ankylosauria

Nodosaurids (node lizards)

ژوراسیک میانی تا کرتاسه پسین

۱٫۸-۷٫۶ m

Ankylosaurids (fused lizards)

کرتاسه

۵٫۵-۱۰٫۷ m

 

 

Leave a Reply 12393 views, 6 so far today |

Leave a Reply

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

1R8A94601R8A94661R8A93781R8A9319Ryan's Pub, St Julian, December 25, 2016Gorgeous Gorgs, Sliema, December 24, 2016The 11:40 Rogue One Show on Eden in St Julian, December 28, 2016Ariëlla 006Lu #XAriëlla 005