| Mobile | RSS

تعاریف نجوم

بهمن ۱۰ام, ۱۳۸۹ | No Comments | Posted in ستاره شناسی

Astronomical Encyclopedia

کره سماوی: وقتی شما بر روی زمین می ایستید و سر خود را بالا میگیرید در بالای سر خود آسمان را به صورت یک کره میبینید ( که شاید به علت کروی بودن چشم است ) فعلا ً به طور خیلی ساده ای به این کره کره سماوی ( Celestial Sphere ) میگیم .

قطب های سماوی: با امتداد دادن محور دورانی زمین , این محور در دونقطه شمال و جنوبی کره سماوری را قطع میکند که به آن ها قطبهای سماوی گویند ( North Celestial Pole و South Celestial Pole ) .

استوای سماوی: اگر صفحه استوای زمین را از طرفین گسترش دهیم این صفحه کره سماوی را قطع خواهد کرد به این صفحه گسترش یاقته شده که فصل مشترکش با کره سماوی طبیعتا ً یک دایره است , استوای سماوی ( Celestial Equator ) گویند .

نصف النهار های سماوی: هر گاه صفحه ای را که شامل محور قطبین سموای هست از کره سماوی قطع دهیم فصل مشترک آن نیر دایره ای میشود یا بهتر بگوییم خط گزرنده از نقطه قطب شمال سماوی به قطب جنوب سماوی را نصف انهار سماوی گویند .

نقطه زنیتی: هرگاه راستای شتاب ثقل زمین را ( همان راستایی که بر روی آن عمل تراز کردن انجام میشود یا به عبارتی ساده و شاید یکم هم غلط راستای عمود بر سطح زمین ) از طرفین امتداد دهیم در دو نقطه کره سماوی را قطع میکند که اگر از سمت بالا یا سمت الرس ( این سمت الرس فارسیش میشه همون در امتداد سر انسان !!! ) قطع کند آنرا ( محل برخورد با کره سماوی ) را نقطه زنیتی ( Zenith ) گویند .

نقطه ی نادیر: حال اگر همان امتدا شتاب ثقل زمین در راستای سمت القدم یا از سمت پایین کره سماوی را قطع کند نقطه ی نادیر ( Nadir ) نامیده میشود .

*توجه : نقاط نادیر و زنیتی ثابت نیستند و نسبت به قرار گیری شما هنگام رصد یا نشانه روی تعیین میشوند .

نصف انهار سماوی ناظر: نصف انهار سماوی که از نقطی زنیتی میگذار را نصف انهار سماوی ناظر ( Velestial Meridian ) گویند .

دایره ساعتی: اصطلاحا ً به هر یک از نصف انهار ها دایر ساعتی نیز گفته میشود ( Hour Circle ) .

دایره ساعتی یک ستاره: نصف انهار گذرنده از هر ستاره را دایره ساعتی آن ستاره میگویند ( Stars Hour Circle ) .

صفحه افق ( یا دایره افق ): صفحه ایست که امتداد شتاب ثقل زمین بر آن عمود است پس در نتیجه صفحه ای افق عمود بر نصف النهار سماوی ناظر است و همچنین فصل مشترک آنها میشود امتداد راستای شتاب ثقل زمین ( Vertical Circle ) .

زاویه اکلیپتیکی: زاویه بین صفحه چرخش زمین به دور خورشید و استوای سماوی را زاویه اکلیپتیکی ( Obliquity Of The Ecliptic ) گویند .

صفحه اکلیپتیکی: صفحه چرخش زمین به دور خورشید را صفحه اکلیپتیکی می گویند ( Ecliptic ) .

نقطه اعتدال بهاری یا نقطه ورنال: خوب اینجا یک توضیح میخواد … اگر شما مسیر حرکت زمین به دور خورشید رو ( همون صفحه اکلیپتیکی رو ) یک بیضی در نظر بگیرید , و این بیضی را به صورت عمودی نگاه کنید یعنی بر روی محور مختصات ایکس و ایگرگ قطر بزرگش رو در راستای محور ایگرگ ها یا محور عمودی در نظر بگیرید این شکل دارای دو نقطه عطف میشه ( نقطه عطف جایی هست که منحنی در اون تغییر شیب میده … یعنی اگر شروع کنید رو بیضی راه برید از راست به چپ یعنی حالت پاد ساعتگرد , ابتدا سر بالایی میرید و حال وقتی به نقطه بالای بیضی میرسید یهو میشه از اونجا به بعد سر پایینی ) حال اگر این بیضی رو روی همون دستگاه مختصات نسبت به محور ایکس ها ( که در اصل همون استوای سماوی ما هستش ) به اندازه ی زاویه اکلیپتیکی چرخش بدیم به سمت راست ( یعنی حالت ساعتگرد باشه ) نقطه عطفی که بالا قرار گرفت یعنی در قسمت مثبت محور ایگرگها اون رو میگیم نقطه انقلاب تابستانی ( Summer Solstice ) و اون نقطه عطف پایین رو میگیم نقطه انقلاب زمستانی یا همون شب یلدای خودمون ( Winter Solstice ) … حالا اگر بیایم بیضی رو قطر کوچکش رو در راستای محور ایگرگ ها قرار بدیم باز هم دو تا نقطه عطف خواهد داشت … اگر این بار هم همون چرخش را انجام بدیم ولی این دفعه در جهت پاد ساعتگرد اونقت نقطه ی غطف بالای میشه نقطه ای اعتدال پاییزی ( Autumnal Equinox ) و نقطه عطف پایینی میشه نقطه اعتدال بهاری یا نقطه ورنال ( Vernal Equinox ) .

صورت ها ی فلکی: به مجموعه ای از ستارگان که به طور ظاهری در آسمان گرد هم می آیند و ما برای آنها افسانه و شکلی را در نظر می گیریم. که شامل ۸۸ تا صورت فلکی اند که فقط ۶۰ تای آن از نیمکره ی شمالی قابل رویت اند.

اولین و مهم ترین گام در نجوم آماتوری یاد گرفتن صورت های فلکی است)

میل: عرض های جغرافیایی را میل می گوییم و ثابت هستند طوری که هر صد سال یه بار تغییر می نمایند.و با درجه بیان می شود

بعد:طول ها ی جغرافیای را بعد می گویند و بعد بر خلاف میل هر ساعت تغییر می کند و بر اساس ساعت بیان می شوند

دایره البروج: مسیر حرکت خورشید را خط البروجی می گویند . ۱۴ درجه پایین تر و ۱۴ درجه بالاتر از آن را منطقه ی البروجی می نامند که مسیر حرکت ماه و دیگر سیارات است. چون در این منطقه ۱۲ صورت فلکی است به آن برج ها یا البروج می گویند. هر چند الان معلوم شده شامل ۱۳ تا صور فلکیه!!۱

سال نوری: به میزان مسافتی که نور با سرعت ۳۰۰۰۰۰کیلومتر در ثانیه در طول یک سال طی می کند( البته این معنا برای بعضی قابل درک نیست به همین دلیل آنرا با یک مثال بیان می کنم: فرض کنبد روی یک سیاره ای که با ما ۴ سال نوری فاصله دارد چراغ قوه ای را خاموش و روشن می کند. این بدین معنا است نور چراغ قوه حدود چهارسال دیگر به چشم ما که روی زمینیم می رسد)که آن را با Lyنشان می دهند

پارسک: هر ۶/۳سال نوری یک پارسک است.و آن را با p نشان می دهند;)

سال نوری چیست؟ واحد طول است ، که در ستاره شناسی مورد استفاده قرار می گیرد . زیرا فاصله بین ستاره ها به حدی زیاد است ، که اگر بر حسب کیلومتر بیان شود ، در نوشتن و گفتن آنها با مشکل مواجه می شویم .

بشر سالهای سال است ، که تصمیم گرفته است، با ستارگان دیگر آشنا شود . جنس آنها را بشناسد ، به ابعاد آنها پی ببرد ، فاصله ای را که از کره ی زمین دارند، بررسی کند.در سال ۱۸۳۸ میلادی ، ستاره شناس و ریاضی دان معروف آلمانی به نام ((بسل)) با محاسبات پیچیده ای فاصله ی برخی از ستاره ها را با سیاره ی زمین مشخص نمود.

هرگز امکان ندارد ، که ما حتی تصور کنیم ، جهان چقدر بزرگ است .

مثلا کره ی زمین در منظومه ی شمسی واقع است ، و این منظومه شمسی بخش کوچکی از یک کهکشان به شمار می رود . هر کهکشان دارای میلیونها ستاره است ، و هر ستاره نیز به منظومه ای ، چون منظومه ی شمسی ، تعلق دارد . فاصله ی این ستاره ها از ما آن قدر دور است ، که ناچاریم بر حسب سال نوری بیان کنیم . می دانیم که نور در هر ثانیه ۳۰۰۰۰۰ کیلومتر راه می پیماید ، و نور خورشید ۵۰۰ ثانیه طول می کشد ، تا به ما برسد . اما اگر بخواهیم طول یک سال نوری را محاسبه کنیم ، باید مسافتی که نور در ۳۶۵×24×60×60 ثانیه می پیماید محاسبه کنیم ، که در تقریبا مساوی ده هزار میلیارد کیلومتر می شود .

حالا به چند فاصله توجه کنید : نزدیکترین ستاره به زمین (غیر از خورشید) از صورت فلکی جنوبی (قنطورس) آلفا نام دارد ، که ۷/۴ سال نوری از ما فاصله دارد . برای اینکه تجسمی از این فاصله در ذهن خود داشته باشید ، یک نقشه ی نجومی را در نظر بگیرید ، که در آن فاصله ی زمین و خورشید از یکدیگر ۱ سانتیمتر است . در این صورت ستاره آلفا در ۲۵۰۰ متری کره ی زمین خواهد بود ! و اگر ما بتوانیم به ساکنان ستاره ی آلفا ( در صورتی که وجود داشته باشد ) ، پیامی بفرستیم ، و این پیام با سرعت نور (همچون پیامهای رادیویی ) حرکت کند ، آنها پیام ما را بعد از چهار سال هشت ماه خواهند شنید! اما پر نور ترین ستاره ای ، که هر شب ما آن را در آسمان مشاهده می کنیم ، ۳۶۰ سال نوری از ما فاصله دارد. و بالاخره به این فاصله هم توجه کنید : نزدیکترین ستاره از کهکشان راه شیری ، که در آن مجموعه ی ستاره ها به صورت ابر مشاهده می شوند ، از ما ۵۰ میلیون سال نوری فاصله دارند، راستی که حتی فکر کردن به این فاصله ها نیز سرسام انگیز است .

منظومه: منظومه به مجموعه ای از اجرام سنگین و سیاراتی گفته می شود که همگی به دور یک ستاره در حال گردشند.

ما با منظومه شمسی به خوبی آشناییم. منظومه ای مشتمل از زمین ، هفت سیاره اصلی و خورشید. علاوه بر سیارات ، اجرام کوچک فراوانی در منظومه شمسی گرد خورشید در حرکتند از جمله کوتوله ها، سنگ های آسمانی ، ستاره های دنباله دار و همینطور ابرهای نازکی از گاز و غبار که به آنها ابرهای میان سیاره گفته می شود. بیش تر از ۱۰۰ قمر طبیعی نیز در این منظومه در چرخشند.

به جز خورشید، زمین و ماه، اجرام بسیار دیگری نیز وجود دارند که با چشم غیر مسلح قابل رصدند از جمله سیارات عطارد، زهره، مریخ، مشتری ، زحل و همین طور شهاب سنگ ها و ستارگان دنباله داری که به طور موقت قابل مشاهده اند.

اجرام بسیار زیاد دیگری نیز توسط تلسکوپ ها در منظومه شمسی رصد شده اند.

از سال ۱۹۹۰ ستاره شناسان سیارات زیاد دیگری در اطراف ستاره های دوردست کشف نموده اند. با مطالعه بر روی این اجرام و نحوه گردش شان به دور ستاره مرکزی، دانشمندان امیدوارند اطلاعات کلی تر و جامعی در خصوص منظومه ها به دست آورند. برای مثال می دانیم که درمنظومه ما چهار سیاره کوچک با سطوح سخت و نزدیک به خورشید به نام های عطارد، زهره، زمین و مریخ همینطور چهار سیاره غول پیکر با سطوح غیر جامد گازی در فاصله دورتر از خورشید به نام های مشتری، زحل، اورانوس و نپتون وجود دارند؛ اما کشف ستاره ای که دارای چندین سیاره غول پیکر گازی که در مدارهای نزدیک به آن ستاره در گردشند، مایه حیرت دانشمندان و ستاره شناسان گردید. برای مثال یک سیاره تقریبا به اندازه مشتری حول مداری به دور ستاره ۵۱ پگاسی (۵۱ Pegasi) کشف شده که فاصله مدار این سیاره تا ستاره نسبت به فاصله مدار سیاره عطارد در منظومه شمسی به خورشید، کمتر است.

منطقه البروج (zodiac) : منطقه البروج،گروهی ۱۲ تایی از صور فلکی است. به نظر می رسد در طول یکسال خورشید و سیارات از ۱۲ صورت فلکی عبور می‌کنند. دانشمندان کشف کرده‌اند که خورشید از سیزدهمین فلکی ، حوا (مارافسای) نیز عبور می کند.

۱۲ صورت فلکی منطقه البروج عبارتند از: 

حمل (بره)، ثور، جوزا (دو پیکر)، سرطان (خرچنگ)، اسد (شیر)، سنبله (عذرا)، میزان، عقرب، قوس، جدی (بزغاله نر) ، دلو و حوت (ماهی)

Leave a Reply 3672 views, 1 so far today |

Leave a Reply

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

1R8A94601R8A94661R8A93781R8A9319Ryan's Pub, St Julian, December 25, 2016Gorgeous Gorgs, Sliema, December 24, 2016The 11:40 Rogue One Show on Eden in St Julian, December 28, 2016Ariëlla 006Lu #XAriëlla 005