| Mobile | RSS

ویروس شناسی – قسمت ۲

مهر ۲۵ام, ۱۳۸۹ | No Comments | Posted in ویروس شناسی

  تاریخچه علم ویروس شناسی و ساختمان و طبقه بندی ویروس ها

گفتار اول : تاریخچه علم ویروس شناسی

ویروس ها عوامل عفونت زا و انگل های اجباری درون یاخته ای هستند که باعث ابتلا انسان، حیوان، گیاهان و دیگر ارگانیسم های زنده می شوند.
نتایج حاصل از عفونت های ویروسی منجر به کوشش های فوق العاده ای برای مطالعه، درک و ریشه کنی ویروس ها شده به طوری که بسیاری از بیماریهای ویروسی جانوران و گیاهان تشخیص داده شده است با استفاده از کشت یاخته و یا روش های مولکولی می توان به وجود ویروس های موجود در طبیعت پی برده و خصوصیات ریخت شناسی، ملکولی و بیولوژیک آنها را مشخص کرد.
شناخت بیماری گیاهی موزائیک تنباکو نقش ویژه ای را در شناسایی ویروس ها به عهده داشته است. اولین ویروس جانوری بیماری زای شناخت شده ویروس تب برفکی و اولین ویروس بیماری زا شناخته شده در انسان ویروس بیماری تب زرد است.

گفتار دوم : ساختمان و طبقه بندی ویروس ها

مقدمه :

میکرو ارگانیسم های تک باخته ای را به گروه های پروتوزوئرها، مخمرها، قارچ های خاص باکتری ها ، ریکتزیاها، مایکوپلاسماها، کلامیدیاها تقسیم می کنند اما ویروس ها را نمی توان از جمله این میکروارگانیسم ها به حساب آورد زیرا آنها یاخته نیستند و دارای DNA‌و یا RNAهستند. همچنین فاقد ریبوزوم، میتوکندری و ارگانلهای دیگر هستند بنابراین برای سنتز به امکانات یاخته زنده را بسته اند.

 ویروس ها دارای دو مرحله چرخه زندگی هستند:
۱٫ مرحله انتقال ( از خارج به داخل یک باخته زنده)
۲٫ مرحله داخل یاخته ای (که با بهره گیری از سیستم متابولیک یاخته میزبان تولید ژنومهای جدید کرده و تکثیر می یابد)

ساختمان و عمل ویروس ها :
یک ذره کامل و عفونت زای ویروسی را ویریون گویند که عمل اصلی آن انتقال ژنوم ویروس (RNAیا DNA) به داخل یاخته میزبان است و دارای دو بخش اساسی است :

۱-از اسید نوکلئیک یا ژنوم (RNAیا DNA) : ژنوم ممکن است یک یا دو رشته ای ممتد یا قطعه قطعه و یا یک یا دو رشته ای خطی یا حلقوی باشد که تکثیر ویروس RNAدار در سیستم سیتوپلاسم و تکثیر ویروس DNAدار در هسته صورت می گیرد.

۲ – کپسید : یک پوشش پروتئینی است که ژنوم را احاطه کرده و کار آن حفاظت ژنوم در برابر نوکلئازها و اتصال ویریون به سطح یاخته های حساس است که از واحدهایی به نام کپسومر تشکیل شده است.

بر حسب طبیعت اتصال کپسومرها اشکال مشخصی از کپسیدها به وجود می آید که از نظر شکل ظاهری دارای دو نوع تقارن هستند :

۱ – تقارن پیست وجهی ( ایکوسامدرال) : از چرخش یک ایکوساهدرون حول هر یک از محورهایش به ترتیب ۲،۳،۵ حالت متقارن به دست می آید. از دسته خانواده هایی که این نوع کپسید را دارند می توان خانواده پیکورنا ویریده، آدنوویریده، باکتریوفاژ را نام برد.
کپسومرهایی که در گوشه قرار دارند را پنتون و کپسومرهای روی اضلاع یا سطح ایکوساهدرون را هگزون گویند.
تعداد کل کپسومرهای یک کپسید ساهدرال از فرمول    n = 10 (n -1)2 +2  به دست می آید که در آن تعداد کپسومرهای روی هر یک از اضلاع = n

۲ – تقارن مارپیچی (هلیکال) :
کپسومرهای این نوع کپسید مشابه اند و خود کپسید به شکل استوانه است قطر آن را بسته به کپسومرهای تشکیل دهنده آن است ولی طول آن توسط ژنوم تعیین می گردد.

ویروس های پیچیده :
از جمله این ویروس ها می توان ویروس آبله زا که به شکل آجر یا بیضی شکل هستند و برخی باکتریوفاژهایی چون کولی فاژهای T6,T4,T2 که دارای یک سر بیست وجهی و یک دم مارپیچی هستند را نام برد.

ساختمان ژنوم ویروس ها : (RNA یا DNA)

DNA: ژنوم در تمام ویروس های DNAدار فقط از یک مولکول تشکیل شده است که ممکن است یک و یا دو رشته ای خطی یا حلقوی باشد. نوع خطی آن این ویژگی را دارد که پس از ورود ویروس به یاخته میزبان به صورت حلقوی درآید و توانایی همانند سازی به روش حلقه گردان را داشته باشد. مانند ویروس خانواده آبله زا .
همچنین وجود زنجیرهای تکراری در دو انتها DNAخطی توانایی حلقوی شدن را به آن می دهد. از طرفی DNAدر بسیاری از ویروس های بزرگ که زنجیرهای تکراری دارند و کد کننده نیستند پس از عمل رونویسی از آنها از زنجیر حذف می گردند. تعداد نوکلئوتیدهای ژنوم ویروس های حاوی DNAبین۳ ۱۰ * ۳۷۵ – ۷/۱ جفت باز است .

RNA: ژنوم ویروس های RNAدار به صورت یک و یا دو رشته ای ممتد یا قطعه قطعه است.
مثلاً ویروس عامل سرخک دارای RNAممتد و ویروس بیماری آنفلوآنزا دارای ژنوم RNAقطعه قطعه است.
RNAتک رشته ای را می توان بر اساس پولاریته تعریف کرد اگر پولاریته RNAبا بولاریته RNAپیامبر یکی باشد پولاریته مثبت اما اگر مکمل باشند پولاریته منفی خواهد بود.
در صورت منفی بودن پولاریته ویروس بایستی دارای آنزیم ویژه ای باشد که بتواند از روی RNAاقدام به رونویسی RNAپیامبر کند. این آنزیم ترانس کریپتاز گفته می شود.
 اندازه ژنوم در ویروس های RNAدار تک رشته ای از ۱/۷ – ۳۳kbو در ویروس های RNAدار دو رشته ای از ۲۷-۷ کیلوباز در تغییر است.

 

پوشینه (آنولوپ) ویروس :
ویروس ها پوشینه خود را هنگام بالغ شدن و از طریق جوانه زدن از یکی از غشاء های یاخته میزبان به دست می آورند. لیپیدهای داخل پوشینه از یاخته میزبان گرفته می شوند و پروتئین های همراه پوشینه توسط ویروس کد می شوند.
از انواع پروتئین های داخل پوشینه می توان گلیکوپروتئین (بیلومر یا اسپایک) که به شکل برجستگی در سطح ویروس است و پروتئین ماتریکس که به صورت یک لایه پروتئینی در حد فاصل بین کپسید و آنولوپ است و باعث استحکام بیشتر ویروس می گردد را نام برد.

ترکیبات شیمیایی ویروس ها :

۱ – پروتئین ها :

دو دسته اند :
الف) پروتئین هایی که توسط ویروس کد می شوند: و در ساختمان آن شرکت دارند به عبارتی بخشی از پیکر ویریون هستند و به پروتئین ساختمانی معروف هستند که وظیفه یک دسته از آنها حفاظت از اسید نوکلئیک است و دسته دیگر به عنوان ابزاری جهت اتصال ویروس به سطح یاخته های میزبان مورد استفاده قرار می گیرند.

ب) پروتئین های غیر ساختمانی: آنزیم هایی هستند که از وظیفه های آنان رونویسی از اسید نوکلئیک ویروس، تنظیم و آماده سازی آن و تکثیر اسید نوکلئیک است.
این آنزیم ها شامل انواع مختلفی از ترانس کرپیتازها (آنزیم های رونویسی کننده mRNA) می باشند.

۲ – لیپیدها : ویروس دارای پوشینه ، ۲۰ تا ۳۰ درصد وزن خشک خود لیپید دارد که ۵۰ تا ۶۰ درصد آن فسفولیپید و بقیه آن بیشتر کلسترول است.
بیشتر لیپیدهای پوشینه ویروس ها به صورت پوشش دو لایه ای لیپیدی – پروتئینی است.

۳ – کربوهیدرات ها : به صورت زنجیرهای جانبی الیگوساکاریدی و موکوپلی ساکاریدها در ویروس ها بافت می شوند.

غیرفعال کردن ویروس ها :
عواملی که می توانند ویروس را غیرفعال کنند شامل :
۱– محیط های یونیک و PH: اغلب ویروس های پوشینه دار در PH=5-6غیرفعال می گردند.

۲ – حلال های چربی و دتوژانها :‌موادی چون اتر، کلروفرم، دی اکسی کلات سدیم می تواند ویروس های پوشینه دار را به راحتی غیرفعال کنند.

حرارت : دمای  55 -56°c می تواند اتصال ویروس به سطح سلول های حساس را از بین برده و آن را غیرفعال کند.

نکته : ویروس های پوشینه دار را درآزمایشگاه در دمای فریز  70°c  و ازت مایع  -196 ° c  حفظ می کنند.

همچنین ویروس هایی را که نیاز است سال ها نگه داری شود ( مانند استفاده برای تولید واکسن از یک بذر ثابت) به دو روش نگه داری می کنند :

۱ – به تعلیق ویروس (در ظروف کوچک) کشف یاخته حاوی پروتئین محافظت کننده یا دی متیل سولفوکسید اضافه و آن را در دمای  70°c تا   -196 ° c  قرار می دهند.

در روش لیوفیلیزه کردن (یخ زدن – خشک کردن) تعلیق را پودر کرده و آن را در دمای۴ یا  -20 °C   نگهداری می کنند.

Leave a Reply 5986 views, 2 so far today |

Leave a Reply

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Coffee Time!warm greetingsYuWT3P6466WT3P6569WT3P6542WT3P6425Proud LonelinessIt's complicatedMithlond