| Mobile | RSS

هنر ایرانی

اردیبهشت ۳۰ام, ۱۳۸۹ | No Comments | Posted in فرهنگ و هنر

هنر ایرانیان

از نخستین غار نگاره های چند هزار ساله تا نقاشی های مدرن ایران امروز ، از نخستین حجاری های باستانی در دل صخره ها و غارها تا مجسمه های پرویز تناولی ـ مجسمه ساز مشهور معاصر ایرانی ـ ، ‌از قدیمی ترین آثار خانه سازی در ۸۰۰۰ سال پیش در تپه های سیلک (Syalk ) ،‌ تا شاهکارهای معماری دوره صفویه ، ‌از نخستین بافته های مربوط به ۸۵۰۰ سال تا نفیس ترین قالی های ابریشمی ، ‌از سروده های اوستایی تا شاهکارهای بی نظیر ادبیات فارسی همچون شاهنامه و دیوان حافظ ،‌ ایرانیان راهی بس دراز وپرفراز و نشیب طی کرده اند و در طی این مسیر یکی از عظیم ترین و غنی ترین آثار هنری و ادبی جهان را پدید آورده‌اند .

ایران و ایرانیان رابیش از آنکه از طریق به قدرت رسیدن شاهان ویا انقراض سلسله ها بشناسیم ،‌ شاید بهتر باشد از راه شناخت و درک آثار هنری بجای مانده و آفریده شده در این سرزمین بشناسیم . اگر چه بسیاری از این آثار در طول زمان از بین رفته اند ،‌اما آنچه که هنوز از ایرانیان ،‌ در جای جای این سرزمین پهناور ویا در معتبرترین موزه ها و کتابخانه های جهان باقی مانده است ،‌ از استعداد شگرف آنان در پدید آوردن آثار هنری و ادبی حکایت ها دارد.

 

هر اثر هنری ایرانی ، پیوندی ناگسستنی با تاریخ و زندگی مردم آن دارد . موسیقی اغلب حزن انگیز آن ،‌ از یک سو حکایت از ظلم ها ، کشتارها و تهاجمات بیرحمانه بیگانگان ویا پادشاهان مستبد داخلی دارد و از سوی دیگر ارتباطی مستقیم با طبیعت متنوع و زیبای این سرزمین دارد . تزئینات بسیار ظریف و ریز سفال ها ، کاخ ها و مساجد ، ‌نشانگر نگاه تیز بین و ژرف این مردم به خود و پیرامون خود می باشد ؛ بلندای آثار تاریخی همچون برج ها ،‌مناره ها و گنبد ها نشان از کمال طلبی و او ج خواهی ایرانیان دارد ؛ پل های عظیم همچون دست هایی هستند که به دوستی به دیگر سوی دراز شده اند. آنها ظریف ترین شکل ها را در دل سخت ترین سنگ ها حک کردند ‌؛ رنگ را از گیاه و ابریشم را از پیله گرفتند و باآن قالی بافتند تا شور و احساس درونی خود را در قالب نقش هایی دلفریب به نمایش بگذارند . کلمات سخت و زمخت را در کارگاه خیال خود همچون موم نرم کردند تا بنای پرشکوه ادبیات فارسی را از آن بسازند .

سخن گفتن از هنر و ادبیات ایرانیان ،‌ با تمدنی چند هزار ساله ،‌ در قالب چند صفحه و حتی چند کتاب نمی گنجد . هر کدام از آثار هنری ایرانی را می توان از جنبه های مختلف مورد بررسی و پژوهش قرار داد . کمااینکه ، ‌به عنوان مثال ، ‌درباره معماری یا حجاری های تخت جمشید کتابهای زیادی توسط پژوهشگران ایرانی و خارجی نوشته شده است ، اگر چه همه آنها تنها گوشه هایی ازاین اثر سترگ را کاویده اند .
ایرانیان از دیر باز با موسیقی آشنا بوده و آلات موسیقی و سبک های خاص خود را داشته اند . نکته جالب اینکه علاوه بر موسیقی دانان حرفه ای ، ‌بسیاری از دانشمندان ،‌ فیلسوفان و شاعران ایرانی نیز با موسیقی در ارتباط بوده از جمله آنها می توان به فارابی (در گذشته در ۹۵۱) میلادی و ابن سینا (در گذشته در ۱۰۲۷ م) نام برد که هر دو ضمن آنکه از فلاسفه و دانشمندان بزرگ عصر خود بوده اند ، ‌با موسیقی نیز آشنایی کاملی داشته اند . موسیقی دانان ایرانی دارای تألیفات زیادی درباره سبک ها ، ‌ردیف های موسیقی و انواع سازه ها هستند . تا پیش ا زدوره معاصر ، ‌موسیقی دانان در موسیقی نگارش از شیوه نت نویسی استفاده نمی کردند و تنها از طریق شنیدن و حفظ کردن آنرا یاد گرفته و به نسل های بعدی منتقل می کرده اند . ایرانیان از انواع ساز های بادی (Wind Instruments ) ،‌ زهی (String Instruments ) وکوبه ای (Percussion Instruments ) استفاده می کرده اند . بسیاری از سازهای قدیمی ، ‌امروزه تکامل یافته و مورد استفاده قرار می گیرد . از جمله سازهای معروف ایرانی می توان از تار و سه تار که تا حدودی شبیه گیتار هستند ، کمانچه که شبیه ویلون است و نی که نوعی ساز بادی شبیه فلوت است وسنتور ـ نوعی ساز زهی ـ نام برد . در استان های مختلف ایران ، ‌انواع سازها و نیز سبک های خاص و محلی رواج دارد . مردم ایران ، ‌در تمامی نقاط آن علاقه خاصی به آواز دارند. ایرانیان در مراسم مختلف ، همچون عروسی ودیگر جشن ها و نیز عزاداری ها از انواع مختلف موسیقی و آواز استفاده می کنند . ایرانیان همچنین با موسیقی ملل مختلف آشنایی دارند . تعدادی از آهنگ سازان ویا نوازندگان امروز ایران از شیوه ها و سبک ها و ساز های موسیقی غربی استفاده می کنند و عده ای نیز بخش هایی از موسیقی غربی را با موسیقی ایرانی تلفیق کرده و سبک های جدیدی را پدید آورده اند . نوارها و CD های موسیقی اصیل ایرانی ، ‌به همراه آوازهای آوازه خوانان محبوب ،‌ در میان مردم رواج زیادی دارد .
ایرانیان بی تردید شاعرترین مردمان جهانند . انبوهی از دیوان های شعرا ،‌ از قدیم تا به امروز ،‌ در انواع بسیار متنوع سبک های شعری به عنوان میراث ادبی باقی مانده است . اوستا ،‌ کتاب مقدس زرتشتیان ، ‌که قدیمی ترین منبع مکتوب اقوام آریایی و یکی از برجسته ترین آثار فرهنگ بشری است ، ‌در واقع سروده ها ی دینی زرتشت در حدود ۳۰۰۰ سال قبل است .

تاپیش از اسلام ، ‌ایرانیان سروده های خود را با خطوط میخی ، پهلوی و اوستایی می نوشتند . اما پس از پذیرش اسلام ، ‌خط عربی جایگزین خط های پیشین شد و ایرانیان ، ‌ضمن حفظ زبان خود ، ‌از این خط برای نگارش سروده ها و نوشته های خود استفاده کردند.
در ابتدای دوره اسلامی بواسطه تغییر خط ، ‌مذهب و بسیاری از مؤلفه های فرهنگی ،‌ادبیات قابل ملاحظه ای در ایران پدید نیامد . اما به تدریج زبان فارسی ، ‌ضمن حفظ ساختار خود و با بهره گیری از لغات عربی ، ‌از لایه زبان عربی خارج شد و بزودی شاعران و نویسندگان بزرگی را به دنیا معرفی کرد .
از قرن دهم تا قرن پانزدهم میلادی دوره طلایی شعر فارسی شکل می گیرد و ایرانیان در این فاصله توانسته اند یکی از عظیم ترین و لطیف ترین و در عین حال عمیق ترین میراث ادبی جهان را خلق نمایند . ادبیاتی که حتی در زمان خود توانسته بود بسیاری از ملل همجوار حتی هند را نیز از خود متأثر کند.
در ابتدای این دوره ، ‌برای جبران شکست های سده های پیشین ، ‌بیشتر اشعار شکل حماسی داشته است . اوج این قالب ادبی را می توان در کتاب «شاهنامه» شاهکار فردوسی شاعر قرن دهم میلادی دانست . او که سی سال از عمر خود را صرف سرودن ۰۰۰/۶۰ بیت این کتاب کرده است ،‌ تاریخ اسطوره ای و گاه واقعی ایرانیان را درقالب حوادثی بسیار گیرا نقل کرده است و خود او اعتقاد داشت که با این کتاب خود ، ‌ایرانیان را بار دیگر زنده کرده است . عمر خیام ، ‌ریاضی دان ،‌فیلسوف و منجم ایرانی ، ‌عمیق ترین مضامین فلسفی را در قالب اشعاری تنها با دو بیت بنام رباعی سرود . ناصر خسرو ،‌علاوه بر اشعار ، ‌سفرنامه خود به مصر را به تحریر در آورد . بیهقی ، تاریخ دوره غزنویان را با چنان نثر زیبا و شیوایی به تحریر کشید که به عنوان شاهکاری در ادبیات ایران به حساب آمد .
با گذر از دوره حماسی ،‌ به تدریج اشعار عارفانه ، ‌عاشقانه و رمزی رواج یافت . نظامی از جمله شاعرانی است که منظومه های عاشقانه او شهرتی جهان گیر دارد .

عطار از شاعران بزرگ صوفیه است که تأثیر فراوانی بر تفکر وشعر شاعر بسیار معروف ایرانی قرن ششم ه . ق مولوی (رومی ) داشته است . مولوی شاعر شوریده ای است که در پی ملاقات با شمس تبریزی ،‌ دیگر عارف بزرگ این قرن ، ‌انقلابی در او پدید می آید و از آن پس یکسره پای در راه عشق می نهد . رومی در طول تاریخ همواره تأثیر خود را بر ادبیات عرفانی و عاشقانه فارسی حفظ کرده است . ترجمه اشعار او در سال های اخیر ،‌ همواره جزء پرفروش ترین کتابهای ایالات متحده آمریکا بوده است .
سعدی را بزرگترین شاعر قرن هفتم ه . ق دانسته اند که مجموعه ای از اشعار عاشقانه و عرفانی و نوشته های اخلاقی و اجتماعی از خود بر جای گذاشته است .
و سرانجام ، ‌با ظهور حافظ در قرن هشتم ه . ق شعر فارسی به اوج خود می رسد . او در اشعار خود ، ‌با هوشمندی تمام ، ‌مضامین عاشقانه و عرفانی را با زبانی چند پهلو ،‌آنچنان با مفاهیم و موضوعات اجتماعی عصر خود پیوند می زند که پس از او هیچ شاعری دیگر از عهده چنین کاری بر نمی آید . کمتر خانه ای در ایران می توان یافت که نسخه ای از دیوان حافظ در آن نباشد . تأثیر حافظ را نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از شاعران و متفکران دیگر فرهنگ ها نیز می توان یافت . گوته ، ‌شاعر آلمانی ، ‌از جمله کسانی است که مستقیماً به تأثیر حافظ در اندیشه و شعر خود اعتراف می کند.

شاعران و نویسندگانی که در اینجا از آنها یاد شد ،‌ تنها قله های بسیار رفیع شعر فارسی بوده اند. در دوره طلایی شعر فارسی ،‌ شاعران و نویسندگان بسیاری در ایران ظهور کردند که آثار آنان را می توان با بهترین آثار ادبی جهان مقایسه کرد .
نکته ای که در مورد شعر فارسی قابل ذکر است اینکه ، ‌شعر فارسی با استفاده از وزن و قافیه ،‌ در بافت زبان فارسی سروده می شود و از این رو ،‌ اغلب ترجمه آن به زبان های دیگر بسیار دشوار و تقریباً غیر ممکن می گردد . ترجمه هایی که از اشعار فارسی به زبان های دیگر مانند فرانسه ، ‌انگلیسی و آلمانی صورت گرفته ،‌ در اغلب موارد بسیار با متن فارسی فاصله دارد . در قرن نوزدهم و بیستم ، ‌بسیاری از دیوانهای شاعران ایرانی به توسط اروپائیان ، ‌به زبانهای اروپایی ترجمه شده است .
شعرنوی فارسی ، ‌که با شکستن پاره ای از قواعد شعر کلاسیک همراه بود ، ‌نخستین بار توسط شاعر معاصر ،‌ نیما یوشیج صورت گرفت و از آن پس بیشتر شاعران مطرح ایرانی به موج شعر نو پیوستند و در نیم قرن اخیر ، ‌شعر نوی ایران توانست جایگزین شعر کلاسیک شود .
نکته بسیار جالب توجه اینکه ، ‌با وجود تحولاتی که در هزار سال اخیر در زبان فارسی صورت گرفته است ،‌ بسیاری از آثار شاعران بزرگ فارسی زبان ، برای ایرانی امروز قابل درک و فهم است . ایرانیان امروزه ، ‌بدون واسطه ای ،‌ با اشعار خیام ، ‌مولوی ، ‌سعدی ،‌ و حافظ ارتباط برقرار کرده و از آن لذت می برند .

Leave a Reply 5476 views, 1 so far today |

Leave a Reply

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Coffee Time!warm greetingsYuWT3P6466WT3P6569WT3P6542WT3P6425Proud LonelinessIt's complicatedMithlond